با توجه به تغییر قالب سایت و تغییراتی در بخش های گوناگون، مشکلاتی در بخش های گوناگون بوجود آمده که در حال رفع این مشکلات و بازسازی بخش های آسیب دیده هستیم. از شکیبایی شما متشکریم.

پاسخ آیت الله منتظری به مسائل ربـــا و وام

بهره بانکی

‏ ‏سؤال : حضرت آیت الله بفرمایید اگر در بانک های ایران پول نقد به حساب‏ ‏واریز شود و این حساب بهره بانکی داشته باشد، این بهره بانکی حلال‏ ‏می‎باشد؟ حکم ربا دارد یا خیر؟


‏ ‏جواب :
بسمه تعالی
با سلام و تحیت
سپرده بانکی اگر به عنوان قرض باشد چنانچه مشروط و مبنی بر‏ ‏پرداخت مبلغی اضافه باشد گرفتن سود و مبلغ اضافه حرام است مگر در‏ ‏حدی باشد که جبران کاهش ارزش پول محسوب شود.
‏ ‏ولی اگر بعدا بانک مبلغی اضافه را نه براساس شرط قبلی بلکه به اختیار‏ ‏خودش بپردازد گرفتن آن اشکال ندارد.
‏ ‏و نیز اگر پول را به عنوان مضاربه به بانک بدهد که بانک با آن تجارت نماید و‏ ‏ماهیانه مبلغی را نه به عنوان سود ثابت بلکه علی الحساب دریافت نماید تا‏ ‏در پایان بر مبلغی مصالحه نماید ظاهرا اشکال ندارد.
والسلام علیکم و رحمه الله .
——————————————————————–
 

سپرده گذارى در نظام بانکدارى جوامع غربى

سؤال: اینجانب مدت دوازده سال است که در سوئد زندگى مى کنم و در حال حاضر به حرفه طبابت اشتغال دارم. با توجه به اینکه مسکن و خودرو از ملزومات و ضروریات جامعه سوئد مى باشد و خرید و تهیه خودرو و مسکن هزینه گزافى مى خواهد. لذا تنها راهى که دارم درخواست وام از بانک مى باشد که بنابر قرارداد باید این وام دوباره به صورت اقساط به بانک بازگردانده شود به اضافه بهره و سود آن و بلعکس در صورت سپردن سرمایه خویش در بانک افراد مى تواند سود مازاد دریافت کنند.

چنانچه استحضار دارید این مشمول سود و ربا مى شود، و بنابراین ما جایز به سپرده گذارى سرمایه خویش در بانک نیستیم. بنده با رعایت موارد مذکور تاکنون اقدام به گرفتن وام نکرده ام و بعد از گذشت دوازده سال مسکن ثابت ندارم لذا سپردن سرمایه و دریافت وام از بانک در نظام بانکدارى جوامع غربى از نظر شرعى چه حکمى دارد؟ و وظیفه ما چیست؟

جواب:
باسمه تعالی
با سلام و تحیت
در قرض، شرط بازپرداخت بیش از مبلغ قرض جایز نیست و هم پرداخت و هم گرفتن اضافه حرام است. البته در حد اجرت متعارف و نیز جبران کاهش ارزش پول اشکالى ندارد و در مورد بانکهاى غیرمسلمانان نیز بنابر احتیاط شرط گرفتن اضافه همین حکم را دارد. البته در موارد اضطرار به گرفتن وام، اصل وام و نیز پرداخت سودى که بالاخره ناچار به پرداخت آن هستید، مانعى ندارد. و چنانچه شما پول خود را نیز بدون شرط گرفتن سود در بانک بگذارید مانعى ندارد هرچند بدانید بانک با رضایت خود مبلغى اضافه به شما پرداخت مى کند. و همینطور اگر پولتان را به بانک بدهید تا با آن کار اقتصادى کند و سود حاصل از کار اقتصادى را به مبلغى که بانک مى دهد مصالحه کنید اشکالى ندارد.
ان شاء الله موفق باشید.

 


‏تضمین عدم ضرر سهامداران در بعضی شرکت ها

‏ ‏سؤال : برخی از شرکت های خصوصی (سرمایه و سود) سپرده گذاران خود‏ ‏را با پرداخت چک مدت دار تضمین می‎کنند بدون این که سهام داران در‏ ‏ضرر آن شرکت شریک باشند. آیا برای سپرده گذاران چنین کاری شرعا جایز‏ (حلال ) است ؟


‏ ‏جواب :
بسمه تعالی
با سلام و تحیت
سپرده گذاری مزبور اگر واقعا به عنوان قرض به شرط سود باشد‏ ‏هرچند به حسب ظاهر به عنوان یکی دیگر از عقود شرعی غیر از قرض‏ ‏باشد ربا و حرام است ولی اگر حقیقتا به عنوان خرید سهام و عقد مشارکت‏ ‏باشد و طرفین شرط کنند که تمام ضرر یا بیشتر آن را یکی از آنان متحمل‏ ‏گردد، گرچه ربا نیست ولی صحت چنین شرط و مشارکتی محل اشکال‏ ‏است . و چنانچه سپرده به عنوان سرمایه گذاری در مضاربه باشد و شرط‏ ‏کنند که خسارت و ضرر بر عهده عامل باشد گرچه مضاربه ربوی و باطل‏ ‏نیست ولی شرط، باطل است مگر اینکه در ضمن عقد لازم دیگری غیر از‏ ‏عقد مضاربه شرط شود که عامل ، در صورت زیان ، ضرر متوجه به‏ ‏سپرده گذار را از مال خودش جبران نماید در این صورت صحت شرط و‏ ‏مضاربه بعید نیست و عمل به شرط هم لازم است . همچنین اگر خود عامل‏ ‏بدون شرط بپذیرد که چنانچه ضرری بر سرمایه وارد آمد نصف یا تمام آن را‏ ‏از مال خودش جبران نماید مانعی ندارد، ولی تحمل ضرر از سوی او الزامی‏ ‏نیست و در هر حال تعیین سود در مضاربه باید به نحو کسر مشاع یک دوم یا‏ ‏یک سوم و مانند آن باشد و نمی توان مبلغ سود را تعیین نمود مگر اینکه‏ ‏عامل ماهانه پولی را به عنوان سود علی الحساب به صاحب سرمایه‏ ‏پرداخت نماید تا در پایان با یکدیگر مصالحه کنند.
والسلام علیکم و رحمه الله .

‏صلح در قرض

‏ ‏سؤال :فقها اتفاق دارند به این که عقد قرض از ناحیه مقترض جائز است او‏ ‏می‎تواند در هر زمانی قرض را به دائن مسترد نماید اگر شخضی از مدیون‏ ‏ضمانت کرده باشد ولکن قبل از موعد باز پرداخت دین ، دائن و مدیون‏ ‏مصالحه نمایند که با کسر مبلغی از دین ، مقترض از باقیمانده مدت صرف‏ ‏نظر و دین را نقدا بپردازد.
‏ ‏۱ – آیا چنین مصالحه ای بین طلبکار و بدهکار صحیح است ؟
‏ ‏۲ – در فرض صحت آن ، آیا دائن می‎تواند در صورت امتناع مدیون از‏ ‏پرداخت نقدی دین ، به ضامن رجوع و طلبی را که بر مبنای مصالحه حال ‏ ‏شده از او مطالبه کند؟


‏ ‏جواب :
بسمه تعالی
با سلام و تحیت
۱ – مصالحه مذکور صحیح است .
‏ ‏۲ – اگر دین مؤجل را ضمانت کرده است ، نمی توان قبل از فرارسیدن زمان‏ ‏آن ، از بدهکار مطالبه کرد.
‏ ‏و در این جهت فرقی نمی کند که ضمانت به نحو نقل ذمه باشد که طلبکار‏ ‏تنها حق رجوع به ضامن را دارد و یا به نحو تعهد به پرداخت در صورت‏ ‏امتناع مدیون .
والسلام علیکم و رحمه الله .

 ‏وام ازدواج

‏ ‏سؤال : نظر شما در رابطه با وام بانکی چیست ؟ با توجه به این که بانک پولی‏ ‏را مثلا در جهت ازدواج به جوانی می‎دهد و بعد از چند وقت مبلغی اضافه تر‏ ‏از پول داده شده می‎گیرد که این پول از هزینه ای که بانک برای پرداخت پول‏ ‏به گیرنده وام ، کرده است بیشتر است (کارمزد) آیا این وام حلال است ؟


‏ ‏جواب :
بسمه تعالی
با سلام و تحیت
چنانچه مبلغ اضافه بیشتر از مقدار کاهش ارزش پول و قدرت خرید‏ ‏آن نباشد اشکالی ندارد.
‏ ‏والسلام علیکم و رحمه الله .

‏کپی جعلی برای گرفتن وام

‏ ‏سؤال : در شرایط اضطرار که نیاز به وام دارم و اگر حقیقت را بگویم بانک به‏ ‏من وام نمی دهد، مجبورم یک پولی به یک فروشنده بدهم تا الکی یک‏ ‏فاکتور را مهر کند که مثلا من کالایی یا ماشینی را خریداری کرده ام ، و یا‏ ‏همچنان قولنامه خانه ، اگر من بالفرض مثال این کار را انجام دهم و مشکلم را‏ ‏حل کنم دخل و تصرف در این وام از لحاظ شرعی چه حکمی دارد؟


‏ ‏جواب :
بسمه تعالی
با سلام و تحیت
چنانچه واقعا مضطر باشید به نحوی که بدون وام مذکور در حرج و‏ ‏مشقت شدید قرار می‎گیرید در حد ضرورت و رفع اضطرار اشکالی ندارد.
والسلام علیکم و رحمه الله .

اداء دین به قیمت روز          

سؤال : با عرض سلام و تحیّت پنج ماه پیش نزدیک به دو میلون طلا از یک طلا فروش خریداری نموده و به غیر از چهارصد هزار تومان بقیه پول را نقدا ً و مقداری را هم پس از یکی دو ماه پرداخت نمودیم.
اکنون که جهت پرداخت ۴۰۰۰۰۰ تومان باقیمانده مراجعه کردیم فروشنده اذعان دارد به علت گران شدن طلا و تأخیر در پرداخت باید پول باقیمانده را به  نسبت قیمت روز طلا محاسبه و دریافت نماید، به جای ۴۰۰۰۰۰ تومان مبلغ ۴۴۵۰۰۰ تومان . خواستم بدانم این موضوع از لحاظ شرعی چه حکمی دارد.   

جواب :
باسمه تعالی
با سلام و تحیت
قیمت روز طلا بر عهدۀ شما نمی باشد، ولی مقدار پولی که شما بدهکار بودید، چنانچه زمان پرداخت آن، کاهش ارزش پیدا کرده باشد. بنابر احتیاط واجب باید جبران کنید یا مصالحه نمائید.
ان شاء الله موفق باشید.


‏شرط سود در ضمن عقد قرض در دو صورت کاهش ارزش پول و‏ ‏عدم کاهش آن
‏ ‏
‏ ‏سوال : سرمایه گذارى مبلغى به شرط بازپرداخت ماهانه اصل و سود به‏ ‏نرخى که از سود حاصله ناشى از به کارگیرى سرمایه در تجارتى سالم به‏ ‏مراتب کمتر باشد تا پایان زمان بازپرداخت معادل اصل سرمایه گذارى آیا‏ ‏حکم معاملات ربوى را دارد؟ مثلا مبلغ ۱۰۰ تومان را به شرط‏ ‏بازپرداخت ۱۰ ماهه با نرخ سود ۳% در ماه و بازپرداخت ۳% اصل سرمایه‏ (جمعا ۶% در ماه ) به شخصى قرض بدهیم و شخص سرمایه گیرنده‏ ‏ضمن درآمدى معادل ۱۵% در ماه سود خالص ، از محل آن ۶% مذکور را‏ ‏بپردازد. آیا در اینجا ربا صورت گرفته است ؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالى
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏در قرض هرگونه شرط اضافه به نفع قرض دهنده ، ربا محسوب مى‎شود;‏ ‏البته چنانچه پول کاهش ارزش جدى داشته باشد شرط جبران کاهش‏ ‏ارزش ، شرط اضافه و ربا محسوب نمى شود و مانعى ندارد. پس اگر در‏ ‏فرض سوال میزان سود تعیین شده بیش از کاهش ارزش پول نیست‏ ‏اشکالى ندارد والا اگر به عنوان قرض باشد جایز نیست . البته چنانچه‏ ‏قرض نباشد بلکه پول خود را در اختیار او قرار دهد و به او اجازه دهد تا با‏ ‏آن فعالیت اقتصادى نماید و سود حاصل از فعالیت اقتصادى با پول او را‏ ‏که معمولا هم دقیقا معلوم نیست در مقابل اجرت فعالیت اقتصادى به‏ ‏مبلغى با او مصالحه نماید اشکالى ندارد.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.

 


‏آیا مى‎توان با اعلام ورشکستگى به بانکهاى خارجى بدهى را به‏ ‏آنها نداد؟
‏ ‏
‏ ‏سوال : بنده در کانادا زندگى مى‎کنم و مبلغى را به بانکها بدهکار هستم‏ ‏که پس از ۳ سال پرداخت سود دیگر قادر به پرداخت نیستم ، خواهشمندم‏ ‏بفرمایید اعلام ورشکستگى بنده مشکل شرعى دارد یا به هر عنوان باید‏ ‏بدهى خودم را پرداخت کنم ؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالى
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏به طور کلى بدهى در اثر ناتوانى در پرداخت ساقط نمى شود مگراین که‏ ‏طلبکار گذشت کند. البته تا زمانى که بدهکار قدرت پرداخت نداشته باشد‏ ‏طلبکار حق الزام به پرداخت ندارد. و اعلام ورشکستگى با رعایت‏ ‏ضوابط و به نحوى که دروغ محسوب نشود، مانعى ندارد. و چنانچه با‏ ‏اعلام ورشکستگى بانک از طلب خود گذشت کند تکلیفى در پرداخت‏ ‏ندارید.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.

 


‏حکم گرفتن کارمزد در صندوقهاى قرض الحسنه
‏ ‏
‏ ‏سوال : با توجه به اینکه در صندوق قرض الحسنه اى که هم اکنون در آن‏ ‏خدمت مى‎کنیم ‏۰/۰۱‏ به عنوان کارمزد از هر وام کسر مى‎گردد و بدیهى‏ ‏است هر چه مبلغ وام بالاتر برود هزینه آن نیز به نسبت افزایش خواهد‏ ‏داشت : بفرمائید این روش صحیح است یا خیر؟ بفرمائید آیا کار مزد گرفتن از‏ ‏وام قرض الحسنه با عنایت به هزینه هاى جارى مانند آب ، برق ، تلفن و‏ ‏پرداخت حقوق که یقینا از وجه دریافتى کمتر است صحیح است یا خیر؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالى
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏چنانچه مبلغى که اضافه بر وام مى‎گیرند با ملاحظه به اصل وام و مخارجى‏ ‏که در پى دارد خارج از حد متعارف نبوده و به حسب عرف کارشناسى‏ ‏کارمزد حقیقى محسوب شود مانعى ندارد.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.


‏جبران کاهش ارزش پول در قرض
‏ ‏
‏ ‏سؤال : در چه قالبی می‎توانم پولی را قرض کنم و سود را هم مشخص کنم‏ ‏ولی حرام نشود؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالی
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏قرض دادن و قرض گرفتن به شرط سود ربا و حرام است ; ولی اگر طرف‏ ‏قرض الحسنه بدون شرط سود بدهد، مستحب است قرض گیرنده هنگام‏ ‏پرداخت سودی به او بدهد. و اگر پولی را قرض گرفتی و قدرت خرید و‏ ‏ارزش پول در اثر تورم کم شد بنابر احتیاط واجب باید کاهش ارزش پول‏ ‏جبران شود و این امر سود نمی باشد.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.


‏پس انداز در بانک به قصد اخذ وام
‏ ‏
‏ ‏سؤال : آیا گذاشتن پول در بانک با قصد گرفتن سود مشخص (مثلا ۷‏ ‏درصد) که از رسانه ها اعلام می‎شود صحیح است ؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالی
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏اگر تحت عنوان یکی از عقود شرعیه از قبیل مضاربه ، جعاله و مانند آنها‏ ‏باشد مانعی ندارد.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.


‏حکم وام از بانکهای خارجی
‏ ‏
‏ ‏سؤال : اینجانب ساکن کانادا می‎باشم ، جهت خرید آپارتمان مسکونی‏ ‏نیاز به وام بانکی دارم ، لطفا بفرمایید آیا اخذ وام بانکی در اینجا جایز است ؟‏ ‏و اگر جایز نیست راه حل چیست ؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالی
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏اگر بانک پول را به شما وام ندهد بلکه در اختیار شما قرار دهد و شما را‏ ‏وکیل نماید که خانه را برای بانک بخرید و سپس به مبلغی گرانتر حساب‏ ‏شده به اقساط به خودتان منتقل کنید، عمل مذکور بی اشکال است . و اگر به‏ ‏نحو وام باشد و سود دریافتی واقعا به اندازه کارمزد و یا به اندازه کاهش‏ ‏ارزش پول باشد نه بیشتر، باز اشکال ندارد; ولی اگر به مقدار بیشتر باشد ربا و‏ ‏حرام است و حتی المقدور از آن اجتناب نمائید.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.

 


‏صرف وام خرید در غیر آن
‏ ‏
‏ ‏سؤال : مبلغ ۷ میلیون تومان از بانک با عنوان تسهیلات خرید خودرو‏ ‏دریافت کرده ام که باید طی ۶۰ قسط ماهانه ۱۵۶ هزار تومان پرداخت شود‏ ‏که مجموعا مبلغ ۹۳۶۰۰۰۰ تومان می‎شود. اگر ۷ میلیون را (برای مضاربه )‏ ‏به فردی بدهم تا ماهانه مبلغ حدودا بیش از ۲۰۰ هزار تومان را به من‏ ‏بدهد:
‏ ‏۱ – تکلیف خمس اصل مبلغ و سود حاصل از مضاربه چگونه است ؟
‏ ‏۲ – این اشکال که وام را فعلا صرف خرید خودرو نمی کنم چگونه قابل‏ ‏حل است ؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالی
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏این که مبلغ وام را شرعا صرف اموری غیر از خرید خودرو بتوانید بکنید‏ ‏به ضوابط اداره ای که به شما وام را پرداخت کرده است بستگی دارد.
‏ ‏اما قطع نظر از این موضوع ، قرارداد مضاربه چنانچه شرایط شرعی آن – که‏ ‏در توضیح المسائل آمده است – رعایت شود، اشکالی ندارد; و اصل سرمایه‏ ‏مضاربه و سود حاصل از آن اگر صرف مؤونه نشده باشد، متعلق خمس‏ ‏است ; منتها سر سال خمسی مقدار بدهی شما از اصل مال متعلق خمس‏ ‏کسر می‎شود. بنابراین اگر ۷ میلیون مقروض بوده و ۷ میلیون برای مضاربه‏ ‏گذاشته اید، هرمقدار از بدهی خود را که پرداخت نکرده اید، از سرمایه مورد‏ ‏مضاربه کسر نمایید و بقیه متعلق خمس است . همچنین است سود حاصله‏ ‏از مضاربه چنانچه در مؤونه صرف نشده باشد.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.


‏وام گرفتن دیگری برای انسان و حکم خمس آن
‏ ‏
‏ ‏سؤال : اگر از کسی که دارای شرایط دریافت وامی می‎باشد (مانند‏ ‏مدرسی دانشگاه ) بخواهیم برای ما که دارای شرایط نیستیم وام مربوط را‏ ‏بگیرد تکلیف چگونه است ؟ آیا حکم هبه پیدا کرده و خمس به آن تعلق‏ ‏می‎گیرد؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالی
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏اصل دریافت چنین وامی چنانچه برخلاف ضوابط نباشد اشکال ندارد;‏ ‏و در صورتی که شرعا شما بدهکار هستید، حکم هبه را ندارد; هرچند امتیاز‏ ‏وام به شما هبه شده باشد. و در این صورت اگر مبلغ وام را قبل از رسیدن‏ ‏سال خمسی صرف مؤونه کرده باشید، خمس به آن تعلق نگرفته است ; و اگر‏ ‏صرف مؤونه نکرده و مثلا پس انداز کرده اید و سال خمسی فرارسید، به‏ ‏میزان اقساطی که پرداخت کرده اید متعلق خمس شده است .
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.


‏وام با بهره کمتر از نرخ تورم
‏ ‏
‏ ‏سؤال : گرفتن وامهای با بهره ای کمتر از نرخ تورم چه حکمی دارد؟ و‏ ‏ضامن شدن برای افرادی که می‎خواهند این وامها را بگیرند اشکال دارد یا‏ ‏نه ؟
‏ ‏
‏ ‏جواب :
‏ ‏بسمه تعالی
‏ ‏با سلام و تحیت
‏ ‏در مفروض سؤال گرفتن وام و ضمانت برای آن اشکالی ندارد.
‏ ‏ان شاء الله موفق باشید.

سپرده گذارى در نظام بانکدارى جوامع غربى

سؤال: اینجانب مدت دوازده سال است که در سوئد زندگى مى کنم و در حال حاضر به حرفه طبابت اشتغال دارم. با توجه به اینکه مسکن و خودرو از ملزومات و ضروریات جامعه سوئد مى باشد و خرید و تهیه خودرو و مسکن هزینه گزافى مى خواهد. لذا تنها راهى که دارم درخواست وام از بانک مى باشد که بنابر قرارداد باید این وام دوباره به صورت اقساط به بانک بازگردانده شود به اضافه بهره و سود آن و بلعکس در صورت سپردن سرمایه خویش در بانک افراد مى تواند سود مازاد دریافت کنند.

چنانچه استحضار دارید این مشمول سود و ربا مى شود، و بنابراین ما جایز به سپرده گذارى سرمایه خویش در بانک نیستیم. بنده با رعایت موارد مذکور تاکنون اقدام به گرفتن وام نکرده ام و بعد از گذشت دوازده سال مسکن ثابت ندارم لذا سپردن سرمایه و دریافت وام از بانک در نظام بانکدارى جوامع غربى از نظر شرعى چه حکمى دارد؟ و وظیفه ما چیست؟

جواب:
باسمه تعالی
با سلام و تحیت
در قرض، شرط بازپرداخت بیش از مبلغ قرض جایز نیست و هم پرداخت و هم گرفتن اضافه حرام است. البته در حد اجرت متعارف و نیز جبران کاهش ارزش پول اشکالى ندارد و در مورد بانکهاى غیرمسلمانان نیز بنابر احتیاط شرط گرفتن اضافه همین حکم را دارد. البته در موارد اضطرار به گرفتن وام، اصل وام و نیز پرداخت سودى که بالاخره ناچار به پرداخت آن هستید، مانعى ندارد. و چنانچه شما پول خود را نیز بدون شرط گرفتن سود در بانک بگذارید مانعى ندارد هرچند بدانید بانک با رضایت خود مبلغى اضافه به شما پرداخت مى کند. و همینطور اگر پولتان را به بانک بدهید تا با آن کار اقتصادى کند و سود حاصل از کار اقتصادى را به مبلغى که بانک مى دهد مصالحه کنید اشکالى ندارد.
ان شاء الله موفق باشید.


منبع: پایگاه اطلاع رسانی آیت الله منتظری