مقالاتیادداشت‌ها

تاجرهای ونیزی

امروزه بانک‌ها در داخل شهر مثل قارچ‌ها در جنگل می‌مانند که هرکجا سرمان را بچرخانیم، به ساختمان یکی دو تا از این بانک‌ها برمی‌خوریم. شاید تکرار این دیده‌شدن‌ها باعث شده کمتر به فلسفۀ وجودی بانک‌ها توجه کنیم؛ اما واقعاً ریشۀ بانک‌داری به‌معنای امروز آن، از کجا نشأت گرفته است.

امروزه بانک‌ها در داخل شهر مثل قارچ‌ها در جنگل می‌مانند که هرکجا سرمان را بچرخانیم، به ساختمان یکی دو تا از این بانک‌ها برمی‌خوریم. شاید تکرار این دیده‌شدن‌ها باعث شده کمتر به فلسفۀ وجودی بانک‌ها توجه کنیم؛ اما واقعاً ریشۀ بانک‌داری به‌معنای امروز آن، از کجا نشأت گرفته است.

کلمۀ بانک از واژه‌ای ایتالیایی با عنوان بانکو گرفته شده است؛ بانکوها در اصل محل استقرار رباخوارها در شهر ونیز بوده و درطول سال‌ها این واژه مشمول گذر زمان و به واژۀ بانک و آن چیزی که ما از بانک می‌شناسیم، تبدیل شده است. ریشۀ بانکداری به‌معنای امروزی این کلمه را می‌توان در دورۀ رنسانس در ایتالیا و شهرهایی مثل فلورانس و ونیز یافت. خانوادۀ باردی و پروزی در اواخر قرن ۱۴ میلادی بانک‌داری را در فلورانس با توسعۀ شعبات در بسیاری از بخش‌های دیگر اروپا گسترش دادند.
تاریخچۀ تشکیل بانک‌ها به حدود ده قرن پیش برمی‌گردد؛ در آن سال‌ها پول رایج میان مردم طلا و نقره بوده و بانک‌ها با این استدلال که نگهداری حجم زیاد طلا و نقره مشکل است، به مردم قول این را دادند که از سرمایۀ آن‌ها نگهداری کنند. این‌گونه بانک‌ها به‌ازای طلا و نقره‌ای که از مردم گرفتند، به آن‌ها تکه کاغذهایی به اسم حواله دادند؛ این حواله‌ها را امروزه ما با عنوان اسکناس می‌شناسیم.

نقش یهودی‌ها در رواج ربا
در حدود قرن دوازدهم میلادی شهر ونیز به‌دلیل دسترسی به آب‌های تجاری و به‌تبع آن، تجارت دریایی یکی از پررونق‌ترین دولت شهرهای ایتالیا بود. غالب مردم این شهر مسیحی بودند و یهودیان در ونیز زندگی سختی را سپری می­‌کردند. به‌طور مثال، یهودیان تنها حق زندگی در منطقه‌­ای به نام گتو را داشتند و افرادی از آن‌ها که اقامتی طولانی‌تر از دو هفته در ونیز داشتند، باید از یک کلاه زرد یا شال زرد استفاده می­‌کردند. طبق قوانین کلیسا یک مسیحی حق گرفتن وام با بهره و اجازۀ دادن وام با بهره یعنی همان ربا را ندارد؛ اما براساس آموزه‌های یهود در فصل بیست‌وسه کتاب عهد عتیق، یک یهودی حق دادن ربا به یهودی را ندارد؛ به‌معنای دیگر، چون دستوری مبنی بر اجازه یا منع ربادادن به غیر یهودی وجود ندارد، یهودیان به مسیحیان ونیزی وام با بهره می‌­دادند و وام‌گیرندگان نیز به دستور کلیسا عمل نکردند. دلیل گرفتن بهره یا همان ربا این بود که فرد وام‌دهنده مال خود را در خطر ازبین‌رفتن قرار می­‌دهد؛ به‌طور مثال، غرق‌شدن کشتی تاجر باعث ازبین‌رفتن پول وام‌دهنده می­‌شود و درنتیجه، احتمال برگشتن سرمایه کم و طولانی مدت می‌­شد. به همین دلیل در قبال قرض پول، توقع گرفتن پاداش یا همان ربا را داشتند.

در قرون بعد، ربادهندگان به‌جای اینکه به‌طور شخصی به دیگران وام بدهند، تصمیم گرفتند ساختمان‌هایی به اسم بانک را تأسیس کنند. به‌دلیل کوچک‌بودن فعالیت ربادهنده، اگر شخصی که وام گرفته بود، توان بازپرداخت آن را نداشت، ربادهنده ضرر می­‌کرد و دوم به جهت اینکه یهودی‌ها بتوانند وام‌هایی را که به دیگران داده‌اند، باز پس بگیرند. در اینجا بود که به سیستمی نیاز شد که چند ویژگی داشته باشد: اول اینکه وسعت و تنوع وام‌دهی را بالا ببرد که این امر باعث پایین‌آمدن خسارات به رباخوار می­‌شود. دوم اینکه چهرۀ منفور رباخواران را که دست به خشونت می­‌زنند، تطهیر کند. درنتیجه در اواخر قرن ۱۵، اصلی‌ترین ارائه‌دهنده‌های خدمات مالی و اعتباری یعنی یهودی‌ها تجارت خود را از گتو‌ها و بانکو‌ها گسترش دادند و بانک‌ها را در سراسر اروپا تأسیس کردند.

بانک‌هایی که امروزه دورتادور ما را فرا گرفته‌اند، ریشه در مفاهیمی دارند که نه‌تنها در اسلام، مسیحیت و یهود سه دین الهی سرزنش شده‌اند، بلکه حتی فرهنگ عمومی مردم نیز نمی‌تواند از کنار آن‌ها به‌سادگی عبور کند. حتی اگر اسم اسلامی نیز روی سیستم بانک‌داری گذاشته شود، نمی‌تواند انگیزه‌ها و دلایل پیدایش این نهاد‌ها را تغییر دهد.

منبع: پایگاه متن زندگی

برچسب ها

3
دیدگاه شما چیست؟

avatar
2 Comment threads
1 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
3 Comment authors
خادمبت شكنمحمد Recent comment authors

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

  Subscribe  
newest oldest most voted
Notify of
بت شكن
Guest

موضوعی که چندی قبل مطرح شد، معادل فارسی کلمه “بانک” است. کلمه ای که روزانه حدود ۲۰۰ بار چشم و گوشمان را آزار میدهد. تعداد شعب بانکی و مالی اعتباری رسمی موردتائید بانک مرکزی ایران ، ۲۰۰۰۰ شعبه است. یعنی… Read more »

محمد
Guest
محمد

با سلام. بنده قصد تحقیر ندارم اما باید علمای حوزه و دانشگاه را شدیدا توبیخ علمی کرد!!! نمونه اش هم همین کلمه بانک و فلسفه و …!!!! آخه عزیز من!!! یکی نیست بگه اینهمه ریشه و کلمه در قرآن بعد… Read more »

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن