تا زمانی که سیستم ,بانکداری, ما ربوی باشد، ربا در جامعه اجتناب‌ناپذیر است؛ پس از سال‌ها پژوهش در این حوزه و مباحثه با صاحب‌نظران این نتیجه حاصل شده است که ریشه پدید آمدن ربا دروغ و عدم شفافیت در معاملات و عقود است.
خسرو غنی زاده، پژوهشگر اقتصاد اسلامی در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، در مورد تاثیر ربا در جامعه و ماهیت به وجود آمدن آن اظهار کرد: پس از سال‌ها پژوهش در این حوزه و مباحثه با صاحب‌نظران به این نتیجه رسیدیم که ریشه پدید آمدن ربا دروغ و عدم شفافیت در معاملات و عقود است. زمانی که قرارداد فروش اقساطی منعقد می‌شود، دو طرف می‌بایست نسبت به هزینه‌کرد سرمایه حساسیت داشته‌باشند و مبلغ قرض گرفته شده با صداقت قرض‌گیرنده و نظارت تخصصی قرض‌دهنده در جای خود مصرف شود.
وی ادامه داد: به عنوان مثال در سیستم بانکداری فعلی، در بحث وام‌ها نظارت دقیقی صورت نمی‌گیرد که بر اساس عقد مطرح شده فی مابین، قرض گیرنده تسهیلات دریافتی را در چه بخشی سرمایه‌گذاری می‌کند یا این‌که حتی در مواردی قرض‌دهنده طرف مقابل را به فاکتورسازی تشویق می‌کند تا به هر طریق قرارداد فروش اقساطی یا همان پرداخت وام صورت گیرد و قرض‌دهنده که در اینجا منظور بانک می‌باشد، از سود بالای بازپس‌گیری وام‌ها منتفع شود.
پژوهشگر اقتصاد اسلامی افزود: از دلایل دیگر بروز ربا در جامعه عدم ثبات نظام اقتصادی است. زمانی که در کوتاه‌مدت، ,ارزش پول, کاهش می‌یابد، مردم به منظور حفظ سرمایه به خرید کالاهایی رو می‌آورند که همراه با نوسان بازار، ارزش خود را حفظ کند. این از طرفی سرازیر شدن سرمایه به بخش‌های خاص اقتصاد را به همراه دارد که منجر به بروز بازار سیاه و التهاب بازار می‌شود و از طرفی بحث احتکار را به وجود می‌آورد. همین ,احتکار, سرمایه نیز به شکل ربا در بطن جامعه بروز می‌کند. چراکه دیگر انگیزه قرض‌الحسنه دادن به شکل حقیقی آن کاهش می‌یابد و در نتیجه پرداخت سود فروش اقساطی در بطن جامعه هم به امری متداول و عادی مبدل می‌شود.
وی با تأکید بر این‌که تا زمانی که سیستم بانکداری ما ربوی است، ربا در جامعه اجتناب‌ناپذیر است، افزود: وقتی بانک‌ها بدون در نظر گرفتن این‌که آیا مبلغ قرض گرفته شده توسط قرض گیرنده به شکل مولد درآمده است یا نه، تنها به دریافت سود اقدام می‌کنند و حتی جریمه‌هایی را نیز برای تاخیر در پرداخت به عنوان حق برای خود منظور می‌کنند، نمی‌توان انتظار داشت که مسئله ربا در جامعه از بین برود، چراکه به واسطه گستردگی شبکه بانکی و نیاز مردم به منبعی برای تامین کسری درآمد که در حال حاضر بانک‌ها هستند، ربا همچنان وجود خواهد داشت.
غنی زاده بیان کرد: بهره بانکی همان ربا است و حرام خدا را به هیچ وجه نمی‌توان حلال کرد و زمانی که بانک‌ها در هنگام عقد قرارداد قرض، بعضا با شیوه‌هایی سعی در شرعی جلوه دادن قرارداد دارند، قرض گیرنده به واسطه نیازمندی به آن مبلغ، توجه چندانی به موضوع قرارداد نداشته و هنگام بازپرداخت قرض با مشکلات عدیده‌ای روبرو می‌شوند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: اعتبار و ارزش پول نباید به شکلی باشد که طی مدت زمان کاهش پیدا کند، برخی استدلال‌ها در مورد این‌که به ربا وجهه شرعی می‌دهد، این است که سود دریافتی به عنوان جبران کاهش ارزش پول در نظر گرفته می‌شود، حال آن‌که اگر به جای پول‌های کاغذی یا همان پول‌های اعتباری، مرجع و سرمایه‌ای باشد که در طی مدت زمان، ارزش خود را از دست ندهد، دیگر توجیهی برای پرداخت سود ناشی از قرض وجود ندارد. این امر در کشورهایی نظیر مالزی شکل اجرایی گرفته و منبع و سنگ اندازه‌گیری را طلا در نظر گرفته‌اند و همین امر سبب شده تا حد زیادی بحث ربا در جامعه از بین برود.
وی همچنین خاطرنشان کرد: سوء مدیریت یکی از دلایل اصلی بروز ربا در جامعه است. دقت کنید که اگر سرمایه ملی در زمان و مکان مناسب هزینه شود و برنامه‌ریزی دقیقی در جهت سرمایه‌گذاری و بهبود شرایط اقتصادی صورت پذیرد، مطمئنا در شرایط بحرانی همان هزینه و سرمایه قبلی ارزش خود را از دست نخواهد داد. به عنوان مثال اگر ما سرمایه ملی را در راستای گسترش صنایع بالادستی هزینه می‌کردیم، طبعا این سرمایه به سرمایه مولد تبدیل خواهد شد و ما در بلندمدت نه تنها شاهد برگشت سرمایه که افزایش و سودآوری این سرمایه خواهیم‌بود. اما در حال حاضر می‌بینیم این سرمایه‌ها نه تنها به طور موثر در بخش‌های تولید و بالا دستی هزینه نمی‌شود که اغلب جنبه هزینه امور جانبی و کوتاه مدت را دارد.
منبع: خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)
